İslam Dünyasının Alim Hanımları

İslam Dünyasının Alim Hanımları
  • 16.03.2017
2BC_varol44

Hz. Peygamber’in [ ] savaşlarda askerlere hemşirelik yapmasına izin verdiği hanım saha – be kimdi? Çiçeklerin suyundan parfüm yapacak aleti icat eden kraliçeyi biliyor musunuz? Ya Kur – tuba’nın en önemli matematikçilerinden birinin kadın olduğundan haberdar mısınız? İslam Dünyasının Âlim Hanımları Dünyanın yedi harikasından Tac Mahal’i bilmeyen yoktur. Babür İmparatoru Şah Cihan tarafından eşi Mümtaz Mahal’in anısına yaptırıldığını da. Fakat Şah’ın halası, yani Cihangir’in eşi İm – paratoriçe Nur Cihan’ın çiçeklerin suyunu damı – tıp parfüm elde etmek üzere bir alet icat ettiğini bilmeyiz. Peki Eski Mısır’da yaşamış Merit Ptah ve Pe – seshet isimli iki kadının insanlık tarihinde bi – linen ilk kadın doktorlar olduğundan kaç kişi haberdardır dersiniz? Yine Mısır’ın kuzeyinde bulunan eski Yunan/Mısır medeniyeti şehri İs – kenderiye’de, MÖ 370-415 arasında yaşamış Hypatia isimli kadın felsefeci, matematikçi, astro – nom ve öğretmen hiç tanınmaz. Yeni Eflatuncu okulun müdürlüğünü yaptığının da bilinmedi – ğini söylemeye hacet yok! İslam dünyasına gelirsek Müslüman bilim insanları ilk asırlardan beri bilimsel faaliyetle – re önem vermiş; kadın-erkek, Müslüman-gayrimüslim farkı gözetmeksizin ilmî çalışmaları desteklemişlerdi. Ne var ki kaynaklarda kadın – ların ilmî konulardaki katkıları erkekler kadar zikredilmez. Özellikle İslamın ilk asırlarında hanımlar sosyal ve ilmî hayat içinde çok daha aktif rol al – mışlardı. Hz. Peygamber (sas) dönemindeki sa – » Dünyanın en eski üniversitelerinden biri sayılan Fas şehrindeki Karaviyyin Medresesi.  SALİM AYDÜZ sayduzhotmail.comy İslam Tarihi

İslam Dünyasının Alim Hanımları————————————————————————————————————— —————————— Âlim Hanımlar ¢ 30 DERİN TARİH / 2016 NİSAN 2016 NİSAN / DERİN TARİH 31 vaşlarda hemşirelik görevinde bulunan kadınların yanı sıra hadis, fıkıh ve benzeri dinî ilimlerde faal oldukları görülür. Fen ilimlerindeki gelişmelere paralel olarak kadınlar matematik, tıp ve astronomi gibi alanlarla da ilgilendiler. Ancak bunlar çoğunlukla kayıtlara geçmediğinden Müslü- man toplumunda kadınların bilim ve teknolojinin ilerlemesine katkı- larını kestirmek hayli güçtür. Kurtubalı Lubana (ö. 984) iyi bir matematikçiydi. Saray kütüphanesinin başında bulunuyordu, bazı ilimlerde ileri derecede birikim sahibiydi. Kaynaklarda verilen bilgilere göre son derece karışık geometrik ve cebir problemlerinin çö- zümünde mahirdi. Aynı yüzyılda Bağdat’ta yaşamış olan Suteyta el-Mehâmali (ö. 987) de iyi eğitim almış hanımlardandı. Eğitimli bir aileden gelen Suteyta, babasından ve döneminin önde gelen âlimlerinden dersler okudu. Arap edebiyatı, hadis ve fıkıh ilimlerinin yanı sıra matematikte dikkat çekici bir seviyeye ulaştı. Kaynaklara göre hesap (aritmetik) ve ferâiz (miras hesaplamaları) konularında bilgisi son derece ileriydi ki, matematiğin bu konuları onun zamanında yeni yeni gelişmekteydi. Ayrıca cebir ilminde gayet yetenekliydi ve diğer matematik- » Selçuklu’dan ilim solukları Sultan II. Kılıçarslan’ın kızı Gevher Nesibe Hatun, bilime katkıda bulunan kadınlar arasındaydı. Gıyâseddin Keyhüsrev tarafından kız kardeşi Gevher Nesibe Hatun adına Kayseri’de yaptırılan hastanede (üstte), teorik ve pratik tıp eğitimi birlikte yürütülüyordu.  İslam Tarihi —————————————————————————————————————¢ 32 DERİN TARİH / 2016 NİSAN çiler tarafından ortaya atılan bazı denklem problemlerinin çö- zümünde yeni yöntemler geliştirmişti. Söylendiğine gö- re matematikteki kabiliyeti, hesaplamalardaki başarılarının çok çok ötesindeydi. Endülüs’te ise astronom ve matematikçi Mesleme el-Mecritî’nin (ö. 1007) kızı Fatıma el-Mecritiye (Madridli Fatıma) de babası gibi astronomi üzerinde çalışmış, usturlab aleti yapımında, gezegenlerin ve yıldızların konumlarını gösteren tabloların hazırlanmasında babasının telif ettiği eserlere yardım etmiştir. Tıptan edebiyata İslam medeniyetinde ilk hemşire unvanı Rufeyde bt Sa’ad el-Eslemiye’ye verilmiştir. Rufeyde tıpla ilgili bilgileri doktor olan babasından öğrenmiş, başka kadınları da ilk yardım konusunda eğitmiştir. Onun yanı sıra erken dönem İslam tarihinde ismi geçen başka hemşireler de vardır: Nuseybe bt Ka’ab el-Mazeneya, Uhud Savaşı’nda (625) Müslüman yaralı savaşçı- lara hemşirelik hizmeti sunmuş- tur. Ümmü Sinan el-İslamî (Ümmü İmara olarak da bilinir) Müslüman olmuş ve Peygamber Efendimizden yaralı Müslümanları tedavi etmek ve susamışlara su vermek üzere izin istemiştir. Ümmü Mateve’ el-Eslemiye Hayber Savaşı’nda sonra gönüllü olarak orduda hem- şirelik yapmıştır. Ümmü Varaka bt Haris Bedir Savaşı’nda hemşirelik yapmış, ayrıca Kur’an’ı Kerim’in toplanması çalışmalarına katılmış- tır. Asıl ismi Leyla olan eş-Şifa bt Abdullah el-Kureyşî’yi unutmayalım. Son derece zeki bir kadın olan eş-Şifa idarî işlerle de ilgilenmiş olup hem hemşirelik, hem de tıbbî pratisyenlik yapmıştır. Karınca ısı- rıklarına karşı önleyici bir tedavi usulü kullanmış, bu konuda Peygamber Efendimiz kendisini di- ğer kadınları eğitmesi için görevlendirmiştir. Eş-Şifa, Hz. Ömer (ra) döneminde çarşı ve pazarda müfettiş- likle görevlendirildi. Öyle anlaşılıyor ki, İslamın ilk devirlerinde hemşirelik ve benzeri pratisyenlik işlerini yapan çok sayıda hanım bulunuyordu. Bunlar bilhassa savaş alanlarında yaralıların tedavisinde faaliyet gösteriyorlardı. Ne yazık ki günü- müze İslam medeniyetinde hanımların tıp sahasındaki faaliyetleri konusunda çok az yazılı bilgi ulaşmıştır. İstisna olarak Fatih Sultan Mehmed döneminde yaşamış cerrah Şerefeddin Sabuncuoğlu (1385-1468) tarafından yazılan Cerrahiyyetü’l-Haniyye isimli eserden hanım tabipler ve faaliyetleri hakkında detaylı bilgiler ediniyoruz. Eserde hanım doktorların hanım hastaları tedavi edişlerini tasvir eden minyatürler de yer alır. İslam medeniyetinde hanımların hem ebe ve hemşire, hem de doktor ve cerrah olarak faaliyetlerini göstermesi açısından son derece önemlidir. Sabuncuoğlu’nun eserinde sadece hanımların değil, erkek hastaların tedavileriyle ilgili de çok sayıda minyatür bulunur. Fakat özellikle hanım hastalarla ilgili detaylı çizimler, Avrupa’da aynı dönemde hastalara, bilhassa hanımlara yapı- lan kötü muameleyle karşılaştırıldığında hem İslam medeniyetinin insana verdiği değer, hem de tıbbın seviyesini göstermesi bakımından mühimdir. Eserde hanımlar tarafından yapıldığı gösterilen bazı cerrahi operasyonların 15. yüzyıl tıbbı- na göre son derece ileri olduğunu da görüyoruz. İlk dönem kadınlarının hemşireliğin yanı sıra özellikle hadis çalışmaları, fıkıh, edebiyat ve eğitim konularında da aktif oldukları anlaşılır. Buna Peygamber Efendimizin soyundan gelen ve aslen YeKadınların eğitim ve tıp kurumlarının yapımında aktif rol oynayarak onları desteklediklerini ve bir kısmı günümüze kadar gelen bu kurumların inşasında rol oynadıklarını görüyoruz. Mesela Abbasi Halifesi Harun Reşid’in eşi Zübeyde bt Ebu Cafer son derece varlıklı bir hanım olup sanat ve şiiri desteklemiştir. İmza attığı pek çok projeden en dikkat çekici olanı, Bağdat’tan başlayarak Hac yolları üzerinde su kuyuları açtırmış olmasıdır. Halen Mekke dışında onun ismini taşıyan su kuyuları bulunur. HARUN REŞİD’İN EŞİNİN SU KUYULARI Türkler Mahallesi Gölcük caddesi No:19 Alanya /ANTALYA Posta:07400 T:+90 242 510 22 22 (pbx) / 0850 533 07 07 www.adenyahotels.com.tr ALKOLSÜZ YİYECEK VE İÇECEK SUNUMLARIYLA BAYANLARA ÖZEL HAVUZ VE PLAJLARIYLA HUZUR DOLU BİR TATİL SİZLERİ BEKLİYOR… E ö r z k e e l n in rezervasyon dirimlerle y ” e T r a in t i i z l işimdiden ayırtın

Bır inizi Şansa akmayın” » Kimya araştırmalarında kullanılan, Abbasiler dönemine ait cam boru (9-10. yy).  İslam Tarihi —————————————————————————————————————¢ 34 DERİN TARİH / 2016 NİSAN reken bir isim, ondan 8 asır sonra Tunus’ta yaşamış olan Azize Osmana’dır (1606-69). Muradiler hanedanının hanım üyelerinden olup iyi bir eğitim almıştı. Türk asıllı bir aileden gelen Azize’nin babası ve büyükbabası buradaki yeniçeri birliklerinin komutanlarındandı. Bü- yükbabasının sarayında yetişen Azize İslam medeniyetine ait temel bilimlerin tahsili yanında Kur’an üzerine hususi dersler de almıştı. Muradilerden Hammuda Paşa ile evlenerek saraydan ayrıldı ve hacca gitti. Son derece hayırsever biriydi. 1662’de Tunus’un el-Azzefine sokağında halen onun ismiyle anılan bir hastane kurmuştu. Oldukça varlıklı bir hanım olan Azize Osmana servetinin üçte birini vakfetmiş, hayır işlerinde kullanmak üzere ayırmıştır. Yaklaşık 91 hektarlık bir arsayı hayır işleri, dinî işler ve insanî yardım gayesiyle kullanılmak üzere bağışlamıştı. Sakatlığından dolayı çalışamayacak durumda olanlara yıllık maaş bağ- lamış, fakir gelinlere elbise ve hediyeler almıştır. Haccdan geldikten sonra bütün köleleri serbest bırakma projesini de başlattığını söyleyelim. Pazardaki köleleri satın alıyor, sonra azad ediyordu. Başkalarını da teş- vik etmekten geri durmadı. 1669 yılında vefat etti ve türbesi Şemaiye Medresesi yakınlarındaki Halkatü’l-Neal’dedir. Her gün mezarına gül, menekşe ve yasemin gibi taze çiçeklerin konulmasını vasiyet etmiştir. Vasiyeti yüzyıllardır yerine getirilmektedir. İslam medeniyetinin ilk devirlerinden beri okul ve hastane gibi sosyal müesseselerin açılmasına önayak olan ve destekleyen hanımlara rastlıyoruz. Eyyubi hanedanlarından Halep valisi Zahir Gazi’nin eşi Dayfa Hatun (ö. 1242) Halep’te 6 sene idarecilik yapmış ve iki medrese açmıştır. Ya Selçuklular? Selçuklular döneminde de Anadolu’da idarecilerin eşleri ve yakınları okul ve hastane yapımında ciddi çabalar göstermişlerdi. Kayseri’deki Gevher Nesibe Darüşşifası ile Divriği’de, Behram Şah’ın kızı Turan Melik’in yaptırdığı hastane en meşhurlarıdır. Kayseri’de 1206’da Selçuklu Hü- kümdarı Gıyâseddin Keyhüsrev ile kız kardeşi Gevher Nesibe Hatun’un yan yana yaptırdıkları, kendi adlarıyla anılan tıp külliyelerinde teorik ve pratik tıp eğitimi birlikte yürütülmekteydi. Ünlü hekim ve astronom Kutbuddîn Şîrâzî’nin de burada bir süre çalıştığı bilinir. Yapısı ve işleyişiyle dikkat çeken bu darüşşifalar kendilerinden sonra kurulan tıp kurumlarına örnek olmuşlardı. Görüldüğü gibi İslam bilim tarihi kadın âlimlere ait görünmez, aynı zamanda silinmez izlerle dolu. Dikkatli ve meraklı gözler tarafından hakkıyla araştırıldığında binlerce hanımın İslam ilim tarihine katkıları gün yüzüne çıkacaktır. menli olup Şam’da yaşayan Fatıma bt Sa’d el-Hayr isimli hadisçi hanım iyi bir misaldir. 13. yüzyılda yaşamış olan Fatı- ma’nın en dikkat çeken yanı, İspanya’nın Valensiya şehrinden Çin’e kadar süren bir ilim yolculuğu yapmış olmasıdır. Yolculuğu esnasında ziyaret ettiği şehirleri (Kahire, Şam, Bağdat, İsfahan, Rey, Nişabur, Tus, Buhara, Semerkant, Kaşgar) gösteren haritanın varlığı, onun bu ilim yolculuğunu sıra dışı kılar. İslam medeniyetinin hemen her döneminde ve her ülkesinde istinsah ismi verilen yazma eserlerin kopyalama işinde de kadınların payı büyüktü. Mesela E. Sordo’nun Moorish Spain (Londra, 1963) adlı kitabında verdiği bilgilere göre 10. yüzyılda Kurtuba şehrinde 170 kadın kitap istinsah etme işiyle uğraş- maktadır. En eski üniversitelerden İslam medeniyetinin belki de en dikkat çeken hanımlarından biri, 9. yüzyılda Fas’ın Fez şehrinde yaşamış olan Fatıma Muhammed el-Fihrî el-Kureyş’tir. Fıkıh ve hadis ilimlerinde iyi bir eğitim alan el-Fihrî genç yaşta dul kalır. Eşinden ve babasından kalan yüklü miktardaki mirası Karaviyyin isminde bir cami ve üniversite kurmak için harcar. 859 yılında tamamlanan bina dünyanın en eski üniversitelerinden biri olarak kabul edilir. Açıldıktan sonra farklı şehirlerden pek çok öğ- renci buraya eğitim almaya gelmiş- tir. Son derece sıkı ve disiplinli bir eğitimin verildiği üniversitede İslamî ilimlerin yanı sıra astronomi, matematik, edebiyat, yabancı diller ve fen ilimleri öğretiliyordu. Arap rakamları bu kurum sayesinde Avrupa’da tanınmış ve kullanılmıştır. Fatıma el-Fihrî cami ve üniversite binalarının bütün malzemelerinin şehirdeki imkânlar kullanılarak temin edilmesini istemiş, hatta inşaatın başlamasından bitimine kadar her gün oruç tutmuştu. Kuzey Afrika’da bahsedilmesi ge- » Kuzey Afrika’nın hayırsever Türk kadını Muradiler hanedanının kadın üyelerinden Azize Osmana, ilminin zekâtını 1662’de Tunus’ta yaptırdığı hastanesiyle ödemişti (sağda). Oldukça zengin olan Osmana’nın, fakirleri sevindirip hastalara hizmeti yıllar yılı unutulmamış olacak ki, faaliyetleri resmî pullara bile yansımıştı (üstte). Prof. Dr., Canik Başarı Üniversitesi Öğretim Üyesi. Salim Aydüz  İslam Tarihi —————————————————————————————————— Âlim Hanımlar¢ 36 DERİN TARİH / 2016 NİSAN 2016 NİSAN / DERİN TARİH 37

SALİM AYDÜZ

Vatandaştan Erdoğan ve Kılıçdaroğlu hakkında suç duyurusu!
İstanbul’da yaşayan Nuri Başkapan isimli bir vatandaş; AKP lideri ve Cumhurbaşkanı Erdoğan ile CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu hakkında “Toplumdaki...
İşte Türkiye deki yargı ve hukuk un mahkemelerin nasıl dolandırıcılara ve kamu mallarını çalanlara çalıştığı aşıkar ortadadır.
Bu kanunları meclis çıkardı ve Türkiye de uygulanıyor Türkiye de hukuk da ve yargıda dolandırıcıları ve kamu mallarını çalanları savunacak...
İşte CHP’nin belediye başkan adayları!
CHP’nin Ankara’da Mansur Yavaş, Antalya’da Muhittin Böcek, İstanbul’da Ekrem İmamoğlu, Adana’da Zeydan Karalar’ı belediye başkan adayları olarak belirledi. CHP milletvekilleri...
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ı uyarıyoruz aday konusunda sakın hata yapma Gaziosmanpaşa da
Burası İstanbul Gaziosmanpaşa Bu bölgede ise halk kurtlar sofrasında katlı bir çok aday adayı ise mafya ile işbirliği içinde bazı...
ABD’de FETÖ operasyonu! FBI soruşturma başlattı!
ABD’de FETÖ kara kaplı liste FBI nın eline geçti Türkiye de ve dünyada FETÖ  cular yandı FBI. MİT büyük operasyona...
Gaziosmanpaşa Düğün salonu qubbe life yi kim işletiyor
Gizli siyasi patron kim Gaziosmanpaşa siyasi çalkantı Yer yerinden oynuyor. Gopda neler oluyor Recep Tayyip Erdoğan Gençlik Parkı Gaziosmanpaşa olan...
3 çocuğun da kendinden olmadığını öğrendi! Meğer..
Necdet Ç. 21 yıl evli kaldı. 10, 11 ve 20 yaşında 3 evladı olduğunu zannediyordu. Gerçek, boşanma davasıyla ortaya çıktı....
İhbar geldi polis harekete geçti! Kanser hastası…
Uşak’ta düzenlenen uyuşturucu operasyonunda 35 bin 880 uyuşturucu hap ele geçirildi, biri kadın 2 şüpheli gözaltına alındı. Uyuşturucu taşıyan şüphelilerden...
SÖZCÜ fotoğrafları polislerden değil, ajanslardan alıp yayınladı
Savcı, 17 Aralık sürecinde ajanslardan alıp kullandığımız fotoğrafları FETÖ’cü polislerin verdiğini öne sürdü. Oysa aynı fotoğrafları bizden önce diğer gazeteler...
CHP’nin İstanbul ve Ankara adayları kesinleşti
Deniz Zeyrek: CHP’nin İstanbul ve Ankara adayları merakla beklenirken Sözcü yazarı Deniz Zeyrek, Ankara için Mansur Yavaş İstanbul için de...
Gaziosmanpaşa da bomba iddia fetö nün gopdaki kasası hangi aday adayını destekliyor.
Şimdi soruyoruz Gaziosmanpaşa da fetö nün kasası kim  fetö nün aday adayı kim. Biz biliyoruz ona bir tek sözümüz var....
Eyüpsultan sevgisini Notalara döken bir üstat: Nihat İncekara
Eyüpsultan için 6 beste yapan, 57 bestesi bulunan Bestekar Nihat İncekara’nın “Eyüpsultan’da Sabah” ve “Piyer Loti Sefası”adlı enstrümantal eserleri TRT...
Ankara’da Yüksek Hızlı Tren kontrol lokomotifine çarptı
Ulaştırma Bakanlığı, Ankara-Konya seferini yapan Yüksek Hızlı Tren’in kontrol lokomotifine çarptığını açıkladı. Kazada 3 makinist ile 6 vatandaşımız hayatını kaybetti,...
Bu ülkenin 70 yaşında anası çöplerden kağıt topluyor ama Suriyeliler bu ülkede keyif sürüyor.
Bazı zabıtalar. İse Bu ülkenin 70 yaşında anası çöplerden kağıt topluyor diye arabalarını elinden alıyor. Kimse onlara açmısın diye sormuyor....
Yılmaz Özdil’den SÖZCÜ kumpasına ‘İnanılır gibi değil’ yorumu
Duayen gazeteci Yılmaz Özdil, Sözcü gazetesine yapılan ikinci kumpas ile ilgili açıklamalarda bulundu. Özdil, “İddianame 17/25 haberlerinden oluşuyor. Yani bu...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ
http://avrupabirligigazetesi.com.tr/